Yunanlılar, Sakarya Meydan Müharibəsini itirmiş, Tiryək mevzilerine çəkilmişlər idi. Qızdırmalı bir fəaliyyətlə yeni mevzilerini qüvvətləndirməyə çalışırdılar. Lakin Yunan Başkumandanlığının canını sıxan ən mühüm niyə/səbəb; ən təhlükəsiz olması lazım gələn cəphə gerisi hərəkətlərinin, əksinə böyük bir narahatlığa məruz qalması idi.
Cəphə gerilərində partizan hərbi vardı. İşğal altında qalan Türklər mübarizədən imtina etməmişlər idi. Kiçik kiçik qruplar halında işlə/çalışan Kuva-yı Milliyeci qüvvətlər fürsət tapdıqca, Yunan geri xidmət və ikmal birliklərinə basqınlar etməkdə idilər. Cəphə geriləyərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün buralarda istifadə edilən muharip birliklərin bütün diqqəti Axınçılar dəstəsində idi. Çünki ən böyük zərəri bu dəstədən görməkdə idilər.
Yunanlılar, Sakarya Meydan Müharibəsini itirmiş, Tiryək mevzilerine çəkilmişlər idi. Qızdırmalı bir fəaliyyətlə yeni mevzilerini qüvvətləndirməyə çalışırdılar. Lakin Yunan Başkumandanlığının canını sıxan ən mühüm niyə/səbəb; ən təhlükəsiz olması lazım gələn cəphə gerisi hərəkətlərinin, əksinə böyük bir narahatlığa məruz qalması idi.
Cəphə gerilərində partizan hərbi vardı. İşğal altında qalan Türklər mübarizədən imtina etməmişlər idi. Kiçik kiçik qruplar halında işlə/çalışan Kuva-yı Milliyeci qüvvətlər fürsət tapdıqca, Yunan geri xidmət və ikmal birliklərinə basqınlar etməkdə idilər. Cəphə geriləyərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün buralarda istifadə edilən muharip birliklərin bütün diqqəti Axınçılar dəstəsində idi. Çünki ən böyük zərəri bu dəstədən görməkdə idilər.
Gördes-Sındırgı-Akhisar üçbucağı içindəki sahədə, Gördesli Xəlil Efe, ədəd və təchizat baxımından çox üstün bir düşmən qüvvətiylə vuruşmaqda idi. Namüsaid şərtlər içində meydana gələn bu qarşılaşmada Axınçılar dəstəsinin tək üstünlüyü ərazini yaxşı tanıması və bu surətlə manevr edə bilməsi idi. Buna baxmayaraq, müharibəni kəsib sıyrılmağa imkan yox idi və şəbəkənin sursatı get-gedə tükənməkdə idi. Saatlarla sürən bu mənfi şərtlər, muhariplerin əhvalını pozmaqda idi. Lakin, dəstənin içində olan bir qadın qəhrəmanın, zaman zaman kükrəməsi onlara, yeni bir mübarizə ruhu və cəsarət peyvənd etməkdə idi.. Bu mübarək qadın, Gördesli Məqbula Xanım idi.
16 Mart 1922də Kocayaylada cərəyan edən vuruşmalar milli qüvvətlərin getdikcə əleyhinə dönməkdə idi. Bir çox muhariplerin gözü düşməndən çox, çəkiləcək bir istiqamət axtarmaqla məşğul idi. Hər vaxt olduğu kimi bir axtar/ara Məqbula' Xanıma yeni bir həyəcan ihdas etmə fürsəti çıxdı. Düşmən atəşinin dayandığı bir sırada Məqbulanı kükrəmiş bir aslan kimi düşmənə hücum edərkən görürük. Bu hərəkətin ruhlarda yaratdığı atəşin parlaması ilə sönməsi bir oldu. Çünki bu gənc və cəsur qadın, alınından al/götürdüyü bir güllə yarası ilə yerə yıxıldı. Başda Xəlil Efe olmaq üzrə, bu acı/ağrılı itkin bütün kişiləri sarsıtdı. Cəsarət qaynaqlarını itirən Kuva-yı Milliyeciler üçün müharibəyə davam etmək, necə mümkün olsun? Bu müqəddəs və muazzez şəhidə qadının mübarək naşını belə qaçırmağa imkan yox idi. Onu basdırmadılar belə. Mövcud sipərlərdən birinə olduğu kimi yatırdılan Məqbula Xanımın cəsədi, bir neçə ovuc torpaqla ancaq örtülə bildi.
Gördesli Məqbula, Xəlil Efe ilə 1921 ilində evlənmişdi. Lakin bir çoxları kimi bu gözəl cütün də bal aylarını düşmən qarşısında keçirmələri mukaddermiş. Silaha sarılan gənc ər-arvad; qurduqları birliklərlə dağlara çıxaraq aylarca düşmənlə vuruşmuşdu. Çox vaxt basqınlar edən, bəzən də basqına uğrayan Axınçı Türk dəstəsi, Məqbula Xanımı bir uğur və qəhrəmanlıq simvolu olaraq yanlarından ayırmamışdı. Lakin Məqbula Xanım, Türk Millətinə olan kömək və dəstəyini digər minlərlə şəhid qadın kimi bir başqa ölçüdə də olsa əskik etməmişdir. Milli Mübarizə işdə bu şəhidlərin canı, qanı, himayə və himmətləriylə qazanılmışdır.
Qanlı Paltarı Və Çəkməsi İlə Torpağa Basdırılmış Şəhidə
Məqbula Xanım ilə əlaqədar "Erkan-ı Hərbiyə-i Ümumiyə Riyasa idi Arxivi"ndə qeydli ol/tapılan vəsiqədə bunlar yazılıdır:
Yunan işğalı əsnasında, Axınçılar dəstəsində Xəlil Efenin bərabər/yoldaşı Gördesli Qadın Məqbula hələ iyirmi yaşını ikmal etmiş, gəncliyi ilə birgə cəsur və çevik bir qadın idi. (1)921də Xəlil Efe ilə Dəmirçidə evlənmiş və iki ay sonra əri ilə birlikdə yurdu qurtarmaq üçün dağa çıxmış, səkkiz ay dağlarda qar/qazanc, yağış və palçıqda birlikdə gəzmiş və düşmənlə müharibə edib, Milli İstiqlal Döyüşünün müvəffəqiyyətlə nəticələnəcəyinə qərara gələrək yılmaz bir əzm və stabilliklə erkelere böyük nümunələr vermiş və bunların medar-ı təşviqi olmuşdur.
Özü qara şalvar, pencək və uzun bir manto geyinər, ayağında çəkmə, başında qara başlıq və əlində bir Yapon filindəsi daşıyardı. Düşməndən iğtinam etdiyi doru atı üzərində daim dəstənin artçısı olardı. Çox çevik ata minər və enər, təhlükə zamanında hər kəsdən əvvəl silahını istifadə edərdi. Bir neçə müsademeye girdiyi kimi bir iki dəfə də düşmənin pusqusuna düşmüş və heç bir zaman mətanətini itirməmiş, hətta təlaş göstərənlərə cəsarət nümunəs(n)i olmuşdur.
Aksiharla Sındırgının xətt-ı fəsili olan Kocayaylada edilən bir müsademede 16 Mart (1)338-(1922)da başından al/götürdüyü bir güllələ şəhid olmuş, eyni yerdə qanlı paltarı və çəkməsi ilə torpağa basdırılmışdır".
Araşdırma: Oğuz KÖROĞLU
